इजरायल र प्यालेस्टाइन विवेचना  ,राजनीति समिक्षा

३५ एकड जमिन, ७५ वर्ष पुरानो इतिहास,३ धर्मको दाबी… यो विवाद इजरायल-प्यालेस्टाइन युद्धको मूल विवाद हो । यो सम्पूर्ण विश्व कुल ९५ अर्ब २९ करोड ६० लाख एकड जमिनमा अवस्थित छ । जसमा विश्वभरका करिब ८ अर्ब मानिस बस्छन्। यो ९५ अर्ब २९ करोड ६० लाख एकड जमिनमध्ये ३५ एकड मात्रै छ जसको लागि वर्षौंदेखि युद्ध लडिरहेको छ । जुन युद्धमा हजारौंको ज्यान गयो ।

व्यापार बजार भिडियो व्यक्तिगत वित्त BQ व्याख्याकर्ता राजनीति देश-विदेशी रोजगार-शिक्षा महिला-धन,इजरायल-हमास युद्ध: धर्म, भूमि र युद्ध ! इजरायल र हमास बीचको द्वन्द्वको सम्पूर्ण कथाद्वन्द्वको एकातिर इजरायली सेना छ भने अर्कोतर्फ प्यालेस्टाइनलाई पुनर्जीवित गर्ने पक्षमा रहेको आतंकवादी संगठन ‘हमास’ छ ।इजरायल र हमासबीच सुरु भएको युद्धमा दुवै पक्षका १ हजार १ सयभन्दा बढीको मृत्यु भएको बताइएको छ । गत शनिबार हमासले गरेको आक्रमणपछि इजरायलले पनि युद्धको घोषणा गरेको छ । इजरायलले हमासलाई नष्ट गर्ने घोषणा गरेको छ भने हमासले दशकौं अघि इजरायललाई विश्वको नक्साबाट मेटाउने वाचा गरेको थियो । द्वन्द्वको एकातिर इजरायली सेना छ भने अर्कोतिर प्यालेस्टाइनको पक्षमा उभिएको आतंकवादी संगठन हमास छ । यस द्वन्द्वलाई लिएर विश्वका देशहरू पनि विभिन्न समूहमा विभाजित भएका छन् ।

दशकौं पुरानो इतिहास रगतले रंगिएको छ ।
इजरायल र प्यालेस्टाइनबीचको यो द्वन्द्व प्रथम विश्वयुद्धबाट सुरु भएको थियो । ओटोमन साम्राज्यको पराजय पछि, बेलायतले प्यालेस्टाइनलाई नियन्त्रण गर्यो। प्यालेस्टाइनमा यहूदीहरू अल्पसंख्यक थिए भने अरबीहरू बहुसंख्यक थिए। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले प्यालेस्टाइनमा यहूदीहरूको मातृभूमि निर्माण गर्ने जिम्मा बेलायतलाई दिएको थियो।
बेलायती सरकारले प्यालेस्टाइनमा ‘यहूदीहरूका लागि छुट्टै राज्य’ निर्माणको लागि आफ्नो समर्थनलाई सङ्केत गर्दै बालफोर घोषणापत्र जारी गर्‍यो। यसमा भनिएको छ, ‘यहाँ उपस्थित गैर-यहूदी समुदायहरूको नागरिक र धार्मिक अधिकार विरुद्ध हुने कुनै पनि काम गरिने छैन’।

पूर्वी र मध्य यूरोपबाट यहूदीहरूको बसाइ 1922 देखि 1947 सम्म बढ्यो किनभने यहूदीहरूले युद्ध र त्यसपछि दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा सतावट र अत्याचारको सामना गरे। प्यालेस्टाइनका जनता सुरुदेखि नै यहूदीहरूको बसोबासको विरुद्धमा थिए। सन् १९२९ को हेब्रोन नरसंहारमा धेरै यहूदीहरू मारिएका थिए, जुन यहूदी बसोबासको विरुद्धमा प्यालेस्टिनी दंगाको शृङ्खलाको एक हिस्सा थियो।

प्यालेस्टाइनमा यहूदीहरू बढ्दै जाँदा धेरै प्यालेस्टिनीहरू विस्थापित भए र यहीँबाट दुईबीच हिंसा र द्वन्द्व सुरु भयो। सन् १९४७ मा संयुक्त राष्ट्र संघले प्यालेस्टाइनलाई यहूदी र अरबका लागि दुई छुट्टाछुट्टै राष्ट्रमा विभाजन गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको थियो । यहूदी नेतृत्वले यसलाई स्वीकार गरे, तर अरब पक्षले यसलाई अस्वीकार गर्यो।इजरायल बन्ने बित्तिकै संघर्ष सुरु भयो ।

ब्रिटिश शासन यी दुई बीचको द्वन्द्व अन्त्य गर्न असफल भयो र पछि हट्यो। यहाँ यहूदी नेतृत्वले इजरायल स्थापनाको घोषणा गरे। तत्कालीन प्यालेस्टाइनलाई ‘स्वतन्त्र अरब र यहूदी राष्ट्र’मा विभाजन गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले पारित गरेको प्रस्तावलाई अरब नेताहरूले अस्वीकार गरेका थिए ।

मे 14, 1948 मा, यहूदी नेतृत्वले नयाँ राज्यको स्थापनाको घोषणा गर्‍यो र यसरी इजरायल अस्तित्वमा आयो। त्यही वर्ष धेरै अरब देशहरूले इजरायलमाथि आक्रमण गरे। प्यालेस्टिनी लडाकुहरूले यस युद्धमा उत्साहपूर्वक भाग लिए। यस युद्धमा यहूदीहरूको हात थियो। इजरायली सुरक्षा बलहरूले यस क्षेत्रबाट 7.5 लाख प्यालेस्टिनीहरूलाई निष्कासन गरे र उनीहरू छिमेकी देशहरूमा शरण लिन बाध्य भए।

अर्को वर्ष युद्ध कम भयो र प्यालेस्टाइनीहरूले संयुक्त राष्ट्रले छुट्याएको अधिकांश भूभाग गुमाए। इजरायली यहूदीहरूले यसलाई ‘स्वतन्त्रताको युद्ध’ भने भने प्यालेस्टिनीहरूले यसलाई ‘द कैस्ट्रोफ’ वा ‘अल-नकबा’ भने।
अर्को वर्ष युद्ध कम भयो र प्यालेस्टाइनीहरूले संयुक्त राष्ट्रले छुट्याएको अधिकांश भूभाग गुमाए। इजरायली यहूदीहरूले यसलाई ‘स्वतन्त्रताको युद्ध’ भने भने प्यालेस्टिनीहरूले यसलाई ‘द कैस्ट्रोफ’ वा ‘अल-नकबा’ भने। विज्ञापन
यरूशलेम किन द्वन्द्वको केन्द्रमा छ? सन् १९४८ को युद्धमा प्यालेस्टाइनको ठूलो भूभाग इजरायलको नियन्त्रणमा आएको थियो । 1949 मा, एक युद्धविराम रेखा कोरिएको थियो, जसमा प्यालेस्टाइनका दुई क्षेत्रहरू बनाइयो – वेस्ट बैंक र गाजा। गाजालाई गाजा स्ट्रिप पनि भनिन्छ र यहाँ करिब २० लाख प्यालेस्टिनीहरू बस्छन्। वेस्ट बैंक इजरायलको पूर्वमा अवस्थित छ, जहाँ लगभग 3 मिलियन प्यालेस्टिनीहरू बस्छन्। तीमध्ये अधिकांश मुस्लिम र अरब छन्। वेस्ट बैंकमा धेरै यहूदी पवित्र स्थलहरू छन्, जुन प्रत्येक वर्ष हजारौं तीर्थयात्रीहरूले भ्रमण गर्छन्। जेरुसेलम विवादित क्षेत्रहरूको केन्द्रमा रहेको छ, जसलाई लिएर सुरुदेखि नै दुई देशबीच झगडा भइरहेको छ। इजरायली यहूदी र प्यालेस्टिनी अरबहरूको पहिचान, संस्कृति र इतिहास जेरुसेलमसँग जोडिएको छ। दुवैले यसमा दाबी गर्छन् ।

यहाँको अल-अक्सा मस्जिद, जसलाई युनेस्कोले विश्व सम्पदा घोषणा गरेको छ, दुबैका लागि धेरै महत्त्वपूर्ण र पवित्र छ। यहुदीहरूले यस पवित्र स्थानलाई ‘टेम्पल माउन्ट’ भन्ने गर्छन् भने मुस्लिमहरूका लागि यो ‘अल-हरम अल शरीफ’ हो। यहाँ रहेको ‘डोम अफ द रक’ लाई यहूदी धर्ममा सबैभन्दा पवित्र धार्मिक स्थल भनिन्छ तर पैगम्बर मोहम्मदसँगको सम्बन्धका कारण मुस्लिमहरूले यसलाई आफ्नो ठान्छन्।

यो कम्प्लेक्सको व्यवस्थापन जोर्डनको वक्फले गर्छ, तर सुरक्षा व्यवस्थामा इजरायलको अधिकार छ। अल-अक्सा मस्जिद परिसरलाई लिएर दुई देशबीच लामो समयदेखि विवाद छ। दुई वर्षअघि २०२१ मा ११ दिनसम्म रक्तपातपूर्ण द्वन्द्व भएको थियो, जसमा धेरैको ज्यान गएको थियो।मुस्लिमहरूले यहाँ नमाज पढ्न सक्छन् तर गैर-मुस्लिमहरूलाई यहाँ प्रवेश गर्न अनुमति छ तर प्रार्थना गर्न प्रतिबन्ध छ। हालै यहुदी र इजरायली कार्यकर्ता यहुदीहरुको फसल पर्व ‘सुक्कोट’ को समयमा यहाँ आएपछि हमासले यसको निन्दा गरेको थियो । हमासले यथास्थिति सम्झौताको उल्लङ्घन गर्दै यहूदीहरूले यहाँ प्रार्थना गरेको आरोप लगाएको छ।

हमास के हो, के चाहन्छ ? सन् १९७० को दशकमा प्यालेस्टाइनले आफ्नो अधिकारका लागि आवाज उठाउन थाल्यो । यासिर अराफातको नेतृत्वमा ‘फतह’ जस्ता संगठनहरूले प्यालेस्टाइन लिबरेसन अर्गनाइजेसन (पीएलओ) गठन गरेर नेतृत्व लिए। इजरायलले पनि आक्रमण गरेको थियो । झण्डै दुई दशकसम्म लडाइँ निरन्तर चलिरह्यो। सन् १९९३ मा पीएलओ र इजरायलबीच ओस्लो शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो। दुबैले एकअर्कालाई शान्तिको वाचा गरे।

यसैबीच, सन् १९८७ मा प्यालेस्टिनी विद्रोहको क्रममा हमास अर्थात् हरकत अल-मुकावामा अल-इस्लामियाको उदय भयो। यसको स्थापना शेख अहमद यासिनले गरेका थिए, जो १२ वर्षको उमेरदेखि नै ह्वील चेयरमा थिए। एक वर्ष पछि, हमासले आफ्नो चार्टर प्रकाशित गर्‍यो, जसमा यसले इजरायललाई नष्ट गर्ने र प्यालेस्टाइनमा इस्लामिक समाज स्थापना गर्ने वाचा गरेको थियो।

इजरायलले गाजा पट्टीमा सन् २००५ मा आफ्नो अधिकार त्यागेपछि हमासले कब्जा गरेको थियो। इस्माइल हनियाह हाल हमासका प्रमुख छन्, जुन १५ सदस्यीय पोलिटब्युरो मार्फत सञ्चालन हुन्छ। उनले कतारको राजधानी दोहाबाट कमाण्ड गरेको बताइएको छ । यसको सैन्य शाखा मारवान इसा र मोहम्मद दैफले कमान्ड गरेका छन्।
कोषको कुरा गर्दा, इरान हाल हमासको सबैभन्दा ठूलो समर्थक हो, जसलाई हरेक वर्ष करिब १० करोड डलर सहयोग गर्ने आरोप लगाइएको छ। इरानमाथि पछिल्लो द्वन्द्वका लागि हमासलाई उक्साएको आरोप लगाइएको छ। ब्लुमबर्गको रिपोर्टका अनुसार इरानमा भएको धेरै बैठकपछि हमासले इजरायलमा आक्रमण गरेको हो।
हमासले इजरायललाई नष्ट गरेर नयाँ प्यालेस्टाइन बनाउन चाहन्छ। उनी सम्पूर्ण क्षेत्रलाई प्यालेस्टाइन घोषणा गरेर यहाँ इस्लामिक साम्राज्य स्थापना गर्न चाहन्छन्।

अर्कोतर्फ इजरायलले आक्रमणपछि हमासलाई पूर्ण रूपमा समाप्त गर्ने संकल्प गरेको छ । संयुक्त सशस्त्र बल इजरायल डिफेन्स फोर्स (आईडीएफ) सैनिकहरू जवाफी कारबाहीमा संलग्न छ।

अब के होला ?
इजरायल र प्यालेस्टिनी चरमपन्थी संगठन हमास बीचको युद्धमा एक मात्र विजेता हुनेछ। यो न इजरायल हुनेछ न हमास! पढ्दा अनौठो लाग्ला तर विज्ञहरुको विश्वास यही हो।
केही विज्ञहरूले इजरायलमाथिको आक्रमणमा इरानको हात हुनसक्ने बताएका छन् । इरानका नेताहरूले पनि आक्रमणलाई प्रोत्साहन र समर्थनका साथ प्रतिक्रिया दिएका छन्। हालैको युद्धको पछाडि इरानको हात रहेको र आफ्नो योजनामा ​​सफल भएको उनको दाबी छ। डेनभर विश्वविद्यालयको कोर्बेल स्कुल अफ इन्टरनेशनल स्टडीजका अनुसन्धानकर्ता आरोन पिल्किङ्गटनले आफ्नो लेखमा लेखेका छन्, ‘मध्यपूर्वको राजनीति र सुरक्षाका विश्लेषकका रूपमा मलाई विश्वास छ कि दुबै पक्षका हजारौं मानिसहरू पीडित हुनेछन्। तर जब धुवाँ मिल्छ,एउटा मात्र देशको हित हुन्छ ।

विश्व दुई पक्षमा विभाजित छ :
इरान र यमनले हमासको आक्रमणलाई खुलेर समर्थन गरेका छन्।अर्कोतर्फ भारत,अमेरिका,बेलायत, फ्रान्स,इटाली,जापान जस्ता देश इजरायलको समर्थनमा उभिएका छन् । यो सँगै युरोपियन युनियनले पनि इजरायललाई आफ्नो सार्वभौमसत्ताको रक्षा गर्ने अधिकार रहेको बताएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ, साउदी अरेबिया, ब्राजिल र चीनले दुवै पक्षबाट शान्तिको अपिल गरेका छन् । दक्षिण अफ्रिका र रुसले तत्काल युद्धविरामको लागि आह्वान गरेका छन् । टर्कीले दुवै पक्षलाई तनाव कम गर्न अपिल गरेको छ। धन्यवाद।